Sizin için 20 Temmuz 1936’da imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi sonrası yayınlanan Türk gazetelerini derledik.
![Montrö Boğazlar Sözleşmesi 1 Sizin için 20 Temmuz 1936'da imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi sonrası yayınlanan Türk gazetelerini derledik. - IMG 20200217 WA0019](https://www.turkishnews.com/tr/content/wp-content/uploads/2020/02/IMG-20200217-WA0019.jpg)
![Montrö Boğazlar Sözleşmesi 2 Sizin için 20 Temmuz 1936'da imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi sonrası yayınlanan Türk gazetelerini derledik. - IMG 20200217 WA0016](https://www.turkishnews.com/tr/content/wp-content/uploads/2020/02/IMG-20200217-WA0016.jpg)
![Montrö Boğazlar Sözleşmesi 3 Sizin için 20 Temmuz 1936'da imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi sonrası yayınlanan Türk gazetelerini derledik. - IMG 20200217 WA0017](https://www.turkishnews.com/tr/content/wp-content/uploads/2020/02/IMG-20200217-WA0017.jpg)
![Montrö Boğazlar Sözleşmesi 4 Sizin için 20 Temmuz 1936'da imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi sonrası yayınlanan Türk gazetelerini derledik. - IMG 20200217 WA0020](https://www.turkishnews.com/tr/content/wp-content/uploads/2020/02/IMG-20200217-WA0020.jpg)
![Montrö Boğazlar Sözleşmesi 5 Sizin için 20 Temmuz 1936'da imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi sonrası yayınlanan Türk gazetelerini derledik. - IMG 20200217 WA0023](https://www.turkishnews.com/tr/content/wp-content/uploads/2020/02/IMG-20200217-WA0023.jpg)
![Montrö Boğazlar Sözleşmesi 6 Sizin için 20 Temmuz 1936'da imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi sonrası yayınlanan Türk gazetelerini derledik. - IMG 20200217 WA0024](https://www.turkishnews.com/tr/content/wp-content/uploads/2020/02/IMG-20200217-WA0024.jpg)
![Montrö Boğazlar Sözleşmesi 7 Sizin için 20 Temmuz 1936'da imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi sonrası yayınlanan Türk gazetelerini derledik. - IMG 20200217 WA0018](https://www.turkishnews.com/tr/content/wp-content/uploads/2020/02/IMG-20200217-WA0018.jpg)
![Montrö Boğazlar Sözleşmesi 8 Sizin için 20 Temmuz 1936'da imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi sonrası yayınlanan Türk gazetelerini derledik. - IMG 20200217 WA0021](https://www.turkishnews.com/tr/content/wp-content/uploads/2020/02/IMG-20200217-WA0021.jpg)
![Montrö Boğazlar Sözleşmesi 9 Sizin için 20 Temmuz 1936'da imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi sonrası yayınlanan Türk gazetelerini derledik. - IMG 20200217 WA0022](https://www.turkishnews.com/tr/content/wp-content/uploads/2020/02/IMG-20200217-WA0022.jpg)
Montrö anlaşması Türkiye’ye İstanbul ve Çanakkale boğazları üzerinde kontrol ve savaş gemilerinin geçişini düzenleme hakkı veren uluslararası sözleşmedir. Sözleşme ile Türkiye’ye boğazlar üzerinde tam kontrol hakkı verilmekte, sivil gemilerin özgürce geçişini garantilemekte ve Karadeniz’e kıyısı olmayan ülkelere ait savaş gemilerinin geçişini sınırlamaktadır.
Sözleşmenin şartları, özellikle Sovyetler Birliği Donanması’na Akdeniz’e erişim hakkı sağlaması yıllar boyunca tartışma konusu olmuştur. 1923’te Lozan Antlaşması ile birlikte imzalanan Boğazlar Sözleşmesi’nin yerine geçmiştir.
Maddeleri
Ticari Gemilerin Geçiş Rejimi
- Barış zamanında, gündüz ve gece, bayrak ve yük ne olursa olsun, hiçbir işlem (formalite) – sağlık denetimi hariç – olmaksızın Boğazlar’dan geçiş ve gidiş-geliş (ulaşım) tam özgürlüğünden yararlanacaklardır.
- Savaş zamanında Türkiye, savaşan değil ise bayrak ve yük ne olursa olsun Boğazlar’dan geçiş ve gidiş-geliş (ulaşım) özgürlüğünden yararlanacaklardır. Kılavuzluk ve yedekçilik (römorkörcülük) isteğe bağlı kalmaktadır.
- Savaş zamanında Türkiye savaşta ise, Türkiye ile savaşta olan bir ülkeye bağlı olmayan ticaret gemileri, düşmana hiçbir biçimde yardım etmemek koşuluyla Boğazlar’da geçiş ve gidiş-geliş (ulaşım) özgürlüğünden yararlanacaklardır. Bu gemiler Boğazlar’a gündüz girecekler ve geçiş, her seferinde Türk makamlarınca gösterilecek yoldan yapılacaktır.
- Türkiye’nin kendisini pek yakın bir savaş tehlikesi tehdidi karşısında sayması durumunda, Boğazlar’dan geçiş ve gidiş-geliş (ulaşım) tam özgürlüğünden yararlanacaklardır; ancak gemilerin Boğazlar’a gündüz girmeleri ve geçişin her seferinde Türk makamlarınca gösterilen yoldan yapılması gerekecektir. Kılavuzluk, bir durumda zorunlu kılınabilecek; ancak ücrete bağlı olmayacaktır.
Savaş Gemilerinin Tâbi Olacağı Yaptırımlar ve Geçiş Rejimi
1. Barış Zamanı
- Karadeniz’e kıyıdaş devletler, bu deniz dışında yaptırdıkları ya da satın aldıkları denizaltılarını, tezgâha koyuştan ya da satın alıştan Türkiye’ye vaktinde haber verilmişse, deniz üslerine katılmak üzere Boğazlardan geçirme hakkına sahip olacaklardır. Söz edilen devletlerin denizaltıları, bu konuda Türkiye’ye ayrıntılı bilgiler vaktinde verilmek koşuluyla, bu deniz dışındaki tezgâhlarda onarılmak üzere de Boğazlardan geçebileceklerdir.Gerek birinci gerek ikinci durumda, denizaltıların gündüz ve su üstünden gitmeleri ve Boğazlar’dan tek başlarına geçmeleri gerekecektir.
- Savaş gemilerinin Boğazlar’dan geçmesi için, Türk Hükümeti’ne diplomasi yoluyla bir ön bildirimde bulunulması gerekecektir. Bu ön bildirimin olağan süresi sekiz gün olacaktır;ancak, Karadeniz kıyıdaşı olmayan devletler için bu süre on beş gündür.
- Boğazlar’dan geçişte bulunabilecek bütün yabancı deniz kuvvetlerinin en yüksek toplam tonajı 15.000 tonu aşmayacaktır.
- Herhangi bir anda, Karadeniz’in en güçlü donanmasının (filosunun) tonajı sözleşmenin imzalanması tarihinde bu denizde en güçlü olan donanmanın (filonun) tonajını en az 10.000 ton aşarsa diğer kıyıdaş ülkeler Karadeniz donanmalarının tonajlarını en çok 45.000 tona varıncaya değin arttırabilirler. Bu amaçla, kıyıdaş her Devlet, Türk Hükümetine, her yılın 1 Ocak ve 1 Temmuz tarihlerinde, Karadeniz’deki donanmasının (filosunun) toplam tonajını bildirecektir; Türk Hükûmeti de, bu bilgiyi, kıyıdaş olmayan diğer devletlerle Milletler Cemiyeti nezdinde paylaşacaktır.
- Bununla birlikte, Karadeniz kıyıdaşı olmayan bir ya da birkaç Devlet, bu denize, insancıl bir amaçla deniz kuvvetleri göndermek isterlerse, bu kuvvetin toplamı hiçbir varsayımda 8.000 tonu aşamaz.
- Karadeniz’de bulunmalarının amacı ne olursa olsun, kıyıdaş olmayan devletlerin savaş gemileri bu denizde yirmi-bir günden çok kalamayacaklardır.
2. Savaş Zamanı
- Savaş zamanında, Türkiye savaşan değilse, savaş gemileri yukarıda belirtilen koşullar içinde, Boğazlar’da tam bir geçiş ve gidiş-geliş (ulaşım) özgürlüğünden yararlanacaklardır.
- Saldırıya uğramış bir Devlete ve Türkiye’yi bağlayan bir karşılıklı yardım antlaşması gereğince yapılan yardım durumları dışında savaşan herhangi bir Devletin savaş gemilerinin Boğazlar’dan geçmesi yasak olacaktır.
- Karadeniz’e kıyıdaş olan ya da olmayan devletlere ait olup da bağlama limanlarından ayrılmış bulunan savaş gemileri, kendi limanlarına gitmek maksadıyla boğaz geçişi yapabilirler.
- Savaşan devletlerin savaş gemilerinin Boğazlar’da herhangi bir el koymaya girişmeleri, denetleme (ziyaret) hakkı uygulamaları ve başka herhangi bir düşmanca eylemde bulunmaları yasaktır.
- Savaş zamanında, Türkiye savaşan ise, savaş gemilerinin geçişi konusunda Türk Hükûmeti tümüyle dilediği gibi davranabilecektir.
- Türkiye kendisini pek yakın bir savaş tehlikesi tehdidi karsısında sayarsa, Türkiye savaş durumu geçiş rejimini uygulamaya başlayacak ancak; Milletler Cemiyeti Konseyi Türkiye’nin aldığı önlemleri 3’te 2 çoğunlukla haklı bulmazsa Türkiye bu önlemlerini geri almak zorunda kalacaktır.
Genel Hükümler
- Boğazlar kayıtsız şartsız Türkiye Cumhuriyeti’ne bırakılacak, tahkimat yapmak hakkı tanınacaktır.
- Türk Hükümeti, sözleşmenin, savaş gemilerinin Boğazlar’dan geçişine ilişkin her hükmünün yürütülmesine göz kulak olacaktır.
Fesih Şartları
Sözleşmenin süresi, yürürlüğe giriş tarihinden başlayarak, 20 yıl sürecektir. Bununla birlikte, sözleşmenin 1. maddesinde doğrulanan geçiş ve gidiş-geliş (ulaşım) özgürlüğü ilkesinin sonsuz bir süresi olacaktır.
20 Temmuz 1956’da sözleşmenin süresi bitmiş, sözleşmeyi imzalayan devletler Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ni değiştirmek için girişimlerde bulunmuşlar ancak başarılı olamamışlardır.
Uluslararası Deniz Hukuku kuralları ve fesih şartlarında da belirtildiği gibi gemilerin uğraksız geçiş (transit değildir) hakkı gereği sözleşmenin değişmesi durumunda dahi Türk Boğazlarından geçecek hiçbir gemiden zorunlu ücret talep edilemeyecektir.